Tarasy wyklejane płytką ceramiczną lub kamienną

PROJEKTOWANIE I WYKONAWSTWO. WYBRANE PROBLEMY część 1.

Piękny taras, wyłożony barwnymi płytkami ceramicznymi czy kamieniem naturalnym, ulubione miejsce wypoczynku całej rodziny...
Rumowisko popękanych, odspojonych płytek, odrażające białe wykwity na spoinach, mokre plamy na sufi cie w pokoju pod tarasem...
To pierwsze to marzenie każdego posiadacza domu jednorodzinnego, to drugie to często smutna rzeczywistość, widoczna na codzień w każdym zakątku kraju.

Fot. 1 Ze zbiorów autora

Przyczyną jest rażąca sprzeczność między dużym znaczeniem, jakie przypisujemy tarasowi, a niewielkiej uwadze, na którą zasługuje jego zaprojektowanie i wykonanie w oczach architektów, wykonawców i samych przyszłych użytkowników.
Tymczasem jest to jeden z najtrudniejszych elementów w procesie budowy domu, wymagający szerokiej wiedzy fachowej. Polski czytelnik ciągle jeszcze nie doczekał się kompedium, omawiającego całościowo tę problematykę. Niniejszy artykuł i jego kontynuacje to próba omówienia głównych problemów, związanych z tarasami i balkonami wyklejonymi płytką ceramiczną lub kamienną.

Wymagania

Rys. 1. Schemat typowych obciążeń tarasu. Źródło: H.G Marx „Keramische Beläge und Bekleidungen”, Verlagsgesellschaft Rudolf Müller, 1994

Niemal każdy taras wystawiony jest w trakcie swego wieloletniego użytkowania na cały szereg obciążeń, wynikających z jego usytuowania w budynku (naziemny, nad pomieszczeniami ogrzewanymi) oraz działania warunków atmosferycznych.
Najważniejsze obciążenia ilustruje rys. 1.
Szczególne znaczenie mają tu zmiany temperatury, powodujące wydłużanie i skracanie się wszystkich materiałów, tworzących warstwy tarasowe. Zwłaszcza jeżeli zmiany te mają charakter szokowy (np. nagły deszcz w upalny dzień) lub występują bardzo często (wielokrotna naprzemienna zamroź i odwilż w jednym sezonie zimowym), może dojść do poważnych uszkodzeń płytek, spoin i izolacji.
Ciekawych informacji dostarcza tu wykres dobowych zmian temperatury powietrza w letni dzień w połączeniu ze zmianami temperatury płytek w zależności od ich barwy (rys. 2.). Okazuje się, iż płytki o ciemnych barwach mogą latem nagrzewać się powierzchniowo nawet do +60 i więcej °C.

Rys. 2. Dobowy wykres temperatur w letni dzień. Źródło: H.G Marx „Keramische Beläge und Bekleidungen”, Verlagsgesellschaft Rudolf Müller, 1994

Z kolei zimą ich temperatura może spaść nawet do ok. -30°C. W efekcie daje to zmianę o prawie 100°C! Uwzględniając przeciętny współczynnik liniowej rozszerzalności termicznej płytki oznacza to, iż np. pole o długości ok. 5 m może wydłużać się lub skracać o ok. 5 mm! Zjawisko to powoduje konieczność elastycznego dylatowania dużych tarasów, o czym będzie mowa w jednym z kolejnych artykułów tego cyklu.

Przedstawione wyżej obciążenia warunkują podstawowe wymagania, które winien spełnić typowy taras:

• skuteczne odprowadzenie wody;
• zapewnienie wymaganej przenikalności dyfundującej pary wodnej;
• mrozoodporność;
• zdolność kompensowania naprężeń;
• nośność mechaniczna wszystkich warstw;
• antypoślizgowość.

Rys. 3. Schemat tarasu naziemnego. Źródło: broszura firmy PCI Augsburg „Balkone und Terrassen”, wyd. 2007

Typowe przekroje

Rys. 3. przedstawia schemat warstw tarasu naziemnego, w nawiasach podano kursywą jako przykład produkty systemu tarasowego PCI - BASF:

1. warstwa antykapilarna, zapobiegająca kapilarnemu podciąganiu wilgoci zawartej w gruncie, powinna mieć grubość min. 30 - 50 cm i składać się z kruszywa frakcji Ø 4 - 32 mm;
2. warstwa paroizolacyjna, np. folia PE o grubości 0,1 - 0,2 mm; w przypadku dużych tarasów (podzielonych na zdylatowane pola) zaleca się 2 warstwy folii dla ułatwienia poślizgu płyty nośnej przy zmianach temperatury;
3. płyta nośna betonowa lub żelbetowa o grubości 15 - 20 cm (wg obliczeń konstruktora) z dobrze zagęszczonego betonu B25, wskazany beton towarowy lub mie szany na miejscu w sposób wymuszony;
4. dylatujący pasek obwodowy, np. styropian o grub. 10 mm;
5. zaprawa adhezyjna (PCI Pecihaft);
6. cienkowarstwowy jastrych spadkowy (PCI Novoment M1/M3/Z1/Z3), nachylenie górnej powierzchni: 1 - 2%;
7. elastyczna taśma uszczelniająca (PCI Pecitape 120), zatopiona w uszczelnieniu 8;
8. spolimeryzowana cementowa zaprawa uszczelniająca (PCI Seccoral 1K/2K), chroniąca przed przenikaniem wody oraz kompensująca naprężenia termiczne na styku wykładzina płytkowa/podłoże; zdecydowanie nie zaleca się używania w tym miejscu gotowych uszczelnień dyspersyjnych, czyli popularnych „folii w płynie”; 9. elastyczna płynnowarstwowa cementowa zaprawa klejowa (PCI Nanofl ott dla ceramiki lub PCI Carrafl ott dla kamienia naturalnego), kompensująca naprężenia termiczne oraz zapewniająca praktycznie pełne podklejenie płytki;
10. płytka ceramiczna lub kamienna, odporna na czynniki pogodowe, niskonasiąkliwa (maks. 6%), mrozoodporna, antypoślizgowa; np. gres, klinkier, z kamieni: granit, sjenit, kwarcyt;
11. elastyczna cementowa zaprawa spoinowa (PCI Flexfug);
12. spoina łącząca z cokolikiem, poliuretanowa (PCI Elritan) lub silikonowa (PCI Silcoferm S).

Dla uniknięcia zwłaszcza szkodliwego działania wody i mrozu ważne są prawidłowa podbudowa i wykonanie obrzeża tarasu naziemnego. Przykładem jest schemat na rys. 4. Wskazany jest wykop do gruntu rodzimego. W przypadku gruntów wysadzinowych należy dodatkowo wykonać wymianę gruntu na głębokości min. 15 cm. Dalej następuje antykapilarna podsypka gruntowa (min. 30 cm), z nachyleniem wierzchu ok. 1 - 2%.

Rys. 4. Podbudowa i obrzeże tarasu naziemnego. Źródło: H. Öttl-Präkelt, E. Leustenring, W.H. Präkelt „Balkone und Terrassen”, Verlagsgesellschaft Rudolf Müller, Köln 2006

W przypadku żelbetowej płyty nośnej zaleca się wykonanie warstwy 5 - 10 cm chudego betonu na warstwie półprzepuszczalnej, np. macie z włókna szklanego. Na chudym betonie - warstwa poślizgowa, np. 2x folia PE. Płyta tarasu winna opierać się na ścianach budynku (dla uniknięcia szczelin wywołanych zróżnicowanym osiadaniem) i na obwodowych fundamentach (najlepiej betonowych), posadowionych poniżej głębokości przemarzania gruntu. Fundamenty powinny być obwodowo uszczelnione i od zewnątrz obsypane warstwą filtrującoantykapilarną o frakcji kruszywa Ø 4 - 32 mm. Duże płyty tarasowe powinno się dylatować, a dla uniknięcia klawiszowania - klamrować kotwami (ok. 3 kotwy na 1 mb dylatacji).

Rys. 5. Schemat tarasu nad pomieszczeniem ogrzewanym. Źródło: broszura fi rmy PCI Augsburg „Balkone und Terrassen”, wyd. 2007

Typowy układ warstw dla tarasu nad pomieszczeniem ogrzewanym przedstawia rys. 5. (w nawiasach produkty systemu PCI-BASF):
1. płyta nośna, zazwyczaj żelbetowa;
2. zaprawa adhezyjna (PCI Pecihaft);
3. cienkowarstwowy jastrych spadkowy (PCI Novoment M1/M3/Z1/Z3), nachylenie górnej powierzchni: 1 - 2%;
4. paroizolacja (PCI Pecithene);
5. izolacja przed dźwiękami uderzeniowymi;
6. termoizolacja o wytrzymałości na ściskanie uniemożliwiającej ugięcia pod obciążeniem większe niż 3 mm;
7. uszczelnienie przeciwwodne;
8. dylatujący pasek obwodowy, np. styropian o grub. 10 mm;
9. jastrych dociskowy (PCI Novoment M1/M3/Z1/Z3), o grubości min. 45 mm;
10. elastyczna taśma uszczelniająca (PCI Pecitape 120), zatopiona w uszczelnieniu 11;
11. spolimeryzowana cementowa zaprawa uszczelniająca (PCI Seccoral 1K/2K);
12. elastyczna płynnowarstwowa cementowa zaprawa klejowa (PCI Nanofl ott dla ceramiki lub PCI Carrafl ott dla kamienia naturalnego);
13. płytka ceramiczna lub kamienna;
14. elastyczna cementowa zaprawa spoinowa (PCI Flexfug);
15. spoina łącząca z cokolikiem, poliuretanowa (PCI Elritan) lub silikonowa (PCI Silcoferm S).

W kolejnych artykułach - na podstawie typowych błędów - omówione zostaną szczegółowe zasady odnośnie do projektowania i wykonawstwa poszczególnych elementów:

• konstrukcji nośnej;
• uszczelnień;
• zaprawy klejowej;
• zaprawy spoinowej;
• dylatacji;
• szczegółów okapu i osadzenia balustrady;
• szczegółów cokolika i progu drzwiowego.

Literatura:
1. Broszura firmy PCI Augsburg „Balkone und Terrassen”, wyd. 2007
2. H. Öttl-Präkelt, E. Leustenring, W.H. Präkelt „Balkone und Terrassen”, Verlagsgesellschaft Rudolf Müller, Köln 2006
3. H.G Marx „Keramische Beläge und Bekleidungen”, Verlagsgesellschaft Rudolf Müller, 1994

Autor: Inż. Marek Marcinkowski